سید محمدحسن الهی طباطبایی (۱۲۸۷ش-۱۳۴۷ش) روحانی شیعه، فقیه و عارف، از شاگردان سید علی قاضی طباطبایی و برادر کوچک‌تر علامه طباطبایی است. وی پس از پایان درس‌های مقدماتی در تبریز، همراه برادرش تحصیلات خود را در حوزه علمیه نجف نزد سید حسین بادکوبه‌ای، محمدحسین غروی اصفهانی و محمدحسین غروی نائینی و سید ابوالحسن اصفهانی به پایان رساند. از شاگردان سید محمدحسن الهی طباطبایی می‌توان به حسن حسن‌زاده آملی اشاره کرد. مقبره الهی طباطبایی در قبرستان ابوحسین کنار قبرستان نو در قم است.

معرفی و تحصیلات

سید محمدحسن الهی طباطبایی در ۲۹ مرداد سال ۱۲۸۷ش در تبریز به دنیا آمد. او در ۱۲ سالگی به همراه برادرش سید محمدحسین طباطبائی برای فراگیری دروس مقدماتی و ادبیات فارسی به مکتب رفت.[۱] سید محمدحسن الهی در سال ۱۳۰۴ش به همراه برادرش، سید محمدحسین به نجف مهاجرت کرد و به مدت ۱۱ سال در حوزه علمیه نجف به تحصیل فقه، اصول، فلسفه و ریاضی پرداخت و در سال ۱۳۱۴ش به دلیل مشکلات مالی به زادگاه خود تبریز بازگشت.[۲]

سید محمدحسن طباطبایی از شاگردان سید علی قاضی طباطبایی بود.[۳] وی همچنین در حوزه علمیه نجف در درس سید حسین بادکوبه‌ای در عرفان، فلسفه، ریاضی و طب حضور داشته و به طور همزمان دروس فقه و اصول را نزد محمدحسین غروی اصفهانی و محمدحسین غروی نائینی و سید ابوالحسن اصفهانی فراگرفت.[۴]

به گفته سید محمدحسین حسینی طهرانی، سید محمدحسن الهی طباطبایی در تبریز به تدریس فلسفه از کتاب شفا و اسفار و سایر کتاب‌های ملاصدرا اشتغال داشت.[۵] از شاگردان سید محمدحسن الهی می‌توان به حسن حسن‌زاده آملی اشاره کرد.[۶]

مستندی از زندگی و تحصیلات سید محمدحسن الهی طباطبایی با عنوان حدیث سرو توسط صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران ساخته و از برخی شبکه‌های تلویزیون پخش شد.[۷]

زندگی‌ و خاندان

سید محمدحسن الهی طباطبایی از نوادگان سید عبدالوهاب تبریزی است که نسب وی به حسن مثنی فرزند امام حسن مجتبی(ع) می‌رسد.[۸] سید محمدحسن الهی با سید علی قاضی طباطبایی اشتراک نسب دارد.[۹] همسر الهی طباطبایی، خواهر سید محمدعلی قاضی طباطبایی، اولین امام جمعه در تبریز بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران و اولین شهید محراب در جمهوری اسلامی ایران است.[۱۰]

طباطبایی در سال ۱۳۴۶ش به قم رفت و به تدریس فلسفه پرداخت؛[۱۱] ولی به سبب بیماری قلبی به ناچار به تبریز بازگشت و در ۲۰ خرداد ۱۳۴۷ش در سن ۶۰ سالگی (۶۳ سالگی بر مبنای سال هجری قمری) بر اثر سکته قلبی در تبریز درگذشت. پیکر وی پس از تشییع در تبریز به قم منتقل شد و در قبرستان ابوحسین کنار قبرستان نو دفن گردید.[۱۲]

حسن‌زاده آملی، شعری در رثای، سید محمدحسن الهی آورده است که برخی از ابیات آن چنین است:[۱۳]

امروز مرا چون شب تار است به دیده      کز خار غمی در دل زارم بِخَلیده

در آمُلم آمد خبری کز اثر وی      رنگم بپرید و دلم آن دم بطپیده

آهم شده از کوره دل جانب بالا      اشکم بچکیده به رخ رنگ‌ریده

گفتند که اندر افق خطّه تبریز      شمست شده مکسوف و نهان گشت ز دیده

مرحوم محمدحسن آقای الهی      وقتش برسیده‌ست و ز ما دست کشیده

آن سید والا نَسَب آن مرد خدایی      آن گوهر عالی حَسَب عیب‌ندیده