میرزا ابوالحسن شعرانی
نام مستعار: علامه شعرانی
زندگینامه
ابوالحسن شعرانی معروف به علامه شعرانی (۱۳۲۰-۱۳۹۳ق/۱۲۸۱-۱۳۵۲ش) از فلاسفه شیعی قرن ۱۴ هجری قمری است. او در علوم قرآن، حدیث، فقه، اصول فقه، کلام، فلسفه، هندسه و هیئت تحصیل نمود و چند اثر در این رشتهها از وی باقی مانده است. او از دانش عبدالکریم حائری یزدی، میرزا مهدی آشتیانی و میرزا محمود قمی استفاده کرده و شاگردانی چون میرزا هاشم آملی، حسن حسنزاده آملی و عبدالله جوادی آملی را تربیت نمود. وی علاوه بر نگارش کتاب، شرحهایی بر کتابهای تفسیری، حدیثی، کلامی و فلسفی دارد. «فلسفه اولی» پیرامون دیدگاه فلاسفه غرب در مورد الهیات و تجرد نفس، «راه سعادت» در اثبات نبوت و ارائه ادله حقانیت پیامبر اکرم(ص) برخی از آثار اوست.
زندگی
میرزا ابوالحسن شعرانی در سال ۱۳۲۰ق در تهران متولد شد. پدرش محمد بن ملا غلامحسين از نوادگان ملا فتحالله کاشانی صاحب تفسير منهج الصادقین و مادرش فرزند محمدابراهيم نواب تهرانی صاحب كتاب فيض الدموع و تأليفات ديگر بود.[۱]
شعرانی در اواخر عمر به جهت درمان بیماری قلبی، ریوی به آلمان منتقل شد و در شنبه، ۷ شوال ۱۳۹۳ق برابر با ۱۲ آبان سال ۱۳۵۲ش از دنیا رفت. جنازه وی در حرم عبدالعظیم حسنی به خاک سپرده شد.[۲] [یادداشت ۱]
تحصیلات
ابوالحسن قرآن را نزد پدرش آموخت و تحصیلات حوزوی را در مدرسه مروی آغاز کرد و ادبیات عرب، فارسی، منطق، فقه، اصول، فلسفه، ریاضی و مانند آن را در آنجا آموخت. پس از آن به حوزه علمیه قم که تازه تأسیس شده بود رفت و در درس خارج فقه و اصول شرکت کرد. در ۲۶ سالگی پدرش را از دست داد و به دنبال آن، به عراق مهاجرت و در حوزه علمیه نجف به تکمیل تحصیلات خود پرداخت.[۳] در عراق، علاوه بر تحصیل فقه شیعی، با فقه اهل سنت نیز آشنا گردید.[۴] وی پس از تکمیل تحصیلات و سیر و سلوک، در دوره سلطنت رضا شاه به تهران بازگشت و به تبلیغ و تدریس و تحقیق پرداخت.[۵]
ابوالحسن شعرانی علاوه بر تحصیل و فعالیت در رشتههای مختلف علوم اسلامی و حوزوی، با چندین زبان از جمله عربی، فرانسوی، ترکی، انگلیسی و عبری آشنا بود.[۶]
اساتید
برخی استادان شعرانی از این قرارند:
- میرزا مهدی آشتیانی
- سید حسن مدرس [۷]
- میرزا محمود قمی [۸]
- حبیب الله ذوالفنون [۹]
- عبدالکریم حائری یزدی
- عبد النبی نوری
- سید ابوتراب خوانساری [۱۰]
شاگردان
وی در طول زندگی خود، شاگردان زیادی را تربیت کرد. برخی از مهمترین شاگردان وی عبارتند از:[۱۱]
- میرزا هاشم آملی
- عبدالله جوادی آملی
- حسن حسنزاده آملی
- محمد حسن احمدی فقیه یزدی
- علی اکبر غفاری
- محمدتقی قوامی واعظ
- محدث اُرمُوی
- سید رضی شیرازی[۱۲]
- عباس مصباحزاده[۱۳]
تألیفات
مقالهٔ اصلی: آثار ابوالحسن شعرانی
شعرانی در زمینههای مختلف علوم دینی و انسانی، آثاری تالیف کرده است. فقه، اصول، فلسفه، کلام، علوم قرآنی و حدیث موضوع تألیفات وی است.[۱۴]
از نگاه دیگران
حسن حسنزاده آملی از شاگردان شعرانی، وی را قهرمان علمی منحصر به فرد در جمیع علوم مختلف دانسته و از او به عنوان فقيهى مجتهد و جامع شرايط فقهى در حد كمال و فيلسوفى الهى و متبحّر و حكيمى متضلّع در حکمت متعالیه و مشّاء و اشراق و دانشمندی بی نظیر در علوم رياضى به خصوص در هيئت یاد کرده است. علامه طهرانی وی را عالمی محقّق و بصير و فيلسوف الهى و مرد ناشناخته و غائبى دانسته كه حاوى علم و عمل بود.[۱۵]برخی او را «خواجه نصیر عصر»، و جلال الدین همایی او را «شیخ بهائی عصر» لقب دادهاند.[۱۶]
فرازی از مقدمه شعرانی بر دمع السجوم ترجمه نفس المهموم:
سالیان دراز، شبْ بیدار و روز در تکرار، همیشه مُلازمِ دفاتر و کَراریس و پیوسته مُرافِق اَقلام و قراطیس؛ ناگهان سروشِ غیب در گوش این ندا داد که علم برای معرفت است و معرفت بذرِ عمل و طاعت و طاعت بی اخلاص نشود . و این همه میسر نگردد مگر به توفیق خدا و توسل به اولیا، مشغولی تا چند؟ «علم چندان که بیشتر خوانی چون عمل در تو نیست نادانی» شتاب باید کرد و معاد را، زادی فراهم ساخت . زود برخیز که آفتاب برآمد و کاروان رفت؛ تا بَقْیَتی باقی است و نیرو تمام از دست نشده، توسلی جوی و خدمتی کن ...» *منبع: شعرانی، دمع السجوم، ص۳، ۱۳۷۴ق.
جشنواره علامه شعرانی
معاونت پژوهش حوزه علمیه تهران در سال ۱۳۹۲ شمسی، جشنواره پژوهشی علامه شعرانی، را همزمان با چهارمین جشنواره علامه حلی استان تهران، ویژه مقالات طلبههای بالای ۳۱ سال استان تهران برگزار کرد.[۱۷]
آثاری در مورد علامه شعرانی
در مورد زندگینامه علمی ابوالحسن شعرانی، چندین اثر نگاشته شده است که برخی از آنها عبارتند از:
- اندیشهنامه علامه شعرانی، مجموعه دو جلدی مقالات ارائه شده در جشنواره علامه شعرانی، انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه، سال۱۳۸۷ش.
- زندگینامه و خدمات علمی و فرهنگی علامه میرزا ابوالحسن شعرانی، مجموعه گفتارهایی درباره زندگی و آثار شعرانی بههمراه چند مقاله کوتاه از او به علاوه آلبومی از اسناد و تصاویر برجای مانده از او که بههمت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی در سال ۱۳۸۶ش به چاپ رسیده است.
- فرزانه ناشناخته، مجموعه مقالاتی در مورد زندگانی علمی و فعالیتهای شعرانی، انتشارات موسسه بوستان کتاب، سال ۱۳۸۲ش.
- در آسمان معرفت، شامل دوازده مقاله تالیف حسن حسنزاده آملی که در هر یک به معرفی یکی از اساتید باواسطه و بیواسطه خود از جمله ابوالحسن شعرانی پرداخته است. این کتاب در سال ۱۳۷۵ش منتشر شده است.
- چهره درخشان، در شرح حال علامه؛ نوشته تقی قوامی واعظ از شاگردان شعرانی.[۱۸]